دانشگاه فردوسی مشهد جغرافیا و توسعه فضای شهری 2538-3531 مقالات آماده انتشار 2026 01 27 Modeling the Relationship between Justice-Oriented Urban Planning and a Participatory-Cultural Approach with the Affordable Housing Provision Pattern (Case Study: Zanjan City) مدل‌سازی ارتباط برنامه‌ریزی شهری عدالت‌محور و رویکرد مشارکتی-فرهنگی با الگوی تأمین مسکن قابل استطاعت( مطالعه موردی: شهر زنجان) 47826 10.22067/jgusd.2026.95755.1555 FA حسین طهماسبی مقدم استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. 0000-0002-7753-5762 مجید حضرتی گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. Journal Article 2025 10 17 Housing, as one of the most fundamental human needs and a key indicator of social welfare, has consistently been a central concern for urban planners and policymakers. Beyond providing shelter, housing directly influences quality of life, social justice, cultural cohesion, economic security, and urban sustainability. This study employs a descriptive-analytical approach to examine the relationships among justice-oriented urban planning, participatory-cultural approaches, housing provision models, and affordable housing. Data were collected through library research and field surveys. The population consisted of all residents of Zanjan city (430,871 individuals), from which 384 samples were selected using Cochran’s formula. Structural equation modeling with SmartPLS and the Sobel test via SPSS were used for data analysis. Findings revealed that within justice-oriented urban planning, the social justice indicator (coefficient: 0.245), and in participatory-cultural approaches, the cultural identity indicator (coefficient: 0.358) were the most significant components. In the housing provision model, public-private participation (coefficient: 0.224) was the key factor, while in affordable housing, access (coefficient: 0.306) was most influential. Path analysis showed that justice-oriented urban planning had the strongest direct effect on affordable housing (coefficient: 0.540), whereas the housing provision model exhibited the strongest overall relationship with affordable housing (coefficient: 0.629). The Sobel test confirmed the mediating role of the housing provision model in linking justice-oriented urban planning and participatory-cultural approaches to affordable housing, with a coefficient of 3.344.These results highlight the need for urban planners, particularly regarding housing for low-income groups, to design systematic and integrated indigenous housing provision models. Integrating justice-oriented planning, cultural participation, and local housing frameworks provides a practical approach to enhance accessibility, equity, and sustainable urban development. This study underscores that such integrated strategies are essential for achieving affordable housing while promoting social and cultural well-being in urban contexts. مسکن به‌عنوان یکی از بنیادی‌ترین نیازهای انسانی و شاخص کلیدی رفاه اجتماعی همواره در کانون توجه برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران شهری قرار داشته است. اهمیت مسکن فراتر از نقش سرپناهی است و تأثیر مستقیمی بر کیفیت زندگی، عدالت اجتماعی، انسجام فرهنگی، امنیت اقتصادی و پایداری شهری دارد. از این رو، پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی روابط میان برنامه‌ریزی شهری عدالت‌محور، رویکرد مشارکتی-فرهنگی، الگوی تأمین مسکن و دستیابی به مسکن قابل استطاعت می‌پردازد. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی گردآوری شد. جامعه آماری شامل تمامی ساکنان شهر زنجان به تعداد ۴۳۰۸۷۱ نفر بود که با استفاده از فرمول کوکران، ۳۸۴ نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. برای تحلیل داده‌ها از مدل معادلات ساختاری با نرم‌افزار SmartPLS و آزمون سوبل با نرم‌افزار SPSS استفاده شد. یافته‌های تحقیق نشان داد که در حوزه «برنامه‌ریزی شهری عدالت‌محور»، شاخص عدالت اجتماعی با ضریب ۰.۲۴۵ و در «رویکرد مشارکتی-فرهنگی»، شاخص هویت فرهنگی با ضریب ۰.۳۵۸ مهم‌ترین مولفه‌ها هستند. همچنین، در «الگوی تأمین مسکن»، شاخص مشارکت دولت-خصوصی با ضریب ۰.۲۲۴ و در «مسکن قابل استطاعت»، شاخص دسترسی با ضریب ۰.۳۰۶ بیشترین اهمیت را دارند. تحلیل مسیر نشان داد که برنامه‌ریزی عدالت‌محور با ضریب ۰.۵۴۰ بیشترین تأثیر مستقیم و الگوی تأمین مسکن با ضریب ۰.۶۲۹ قوی‌ترین رابطه را با مسکن قابل استطاعت دارد. آزمون سوبل نیز نقش میانجی الگوی تأمین مسکن در رابطه بین برنامه‌ریزی شهری عدالت‌محور و رویکرد مشارکتی-فرهنگی با مسکن قابل استطاعت را با ضریب ۳.۳۴۴ تأیید کرد. این نتایج بیانگر آن است که برنامه‌ریزان شهری، به‌ویژه در حوزه مسکن اقشار کم‌درآمد، باید به سمت طراحی نظاممند و یکپارچه الگوهای بومی تأمین مسکن حرکت کنند تا دسترسی پایدار، عدالت‌محور و فرهنگی-اجتماعی به مسکن قابل استطاعت فراهم گردد. پژوهش حاضر نشان می‌دهد که تلفیق رویکرد عدالت‌محور، مشارکت فرهنگی و الگوهای بومی تأمین مسکن می‌تواند چارچوبی عملی برای ارتقای کیفیت زندگی و توسعه پایدار شهری ارائه دهد. https://jgusd.um.ac.ir/article_47826_7cc363172b333199364a4e07bae60688.pdf