تحلیلی بر سرزندگی شهری در فضاهای عمومی (مطالعه مودی: مناطق چهارگانه شهر یاسوج)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

زهرا عبدالهی ¹

زریر صالح پور سروک ²

فاطمه حبیبی ³

علی حسینی ⁴

علی صابری ⁵

¹ کارشناسی ارشد شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر تهران، تهران، ایران

² استادیار، گروه معماری و عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد واحد یاسوج، یاسوج، ایران.

³ کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

⁴ دانشیار، گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

⁵ دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی آمایش سرزمین، گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22067/jgusd.2026.94546.1533

چکیده

سرزندگی شهری، عنصری حیاتی در کیفیت زندگی شهروندان و پویایی فضاهای شهری در ساعات مختلف شبانه‌روز است. با توجه به این نکته، هدف پژوهش حاضر بررسی وضعیت سرزندگی شهری و مؤلفه‌های آن در مناطق چهارگانه شهر یاسوج است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و شیوۀ گردآوری داده‌ها نیز پرسش‌نامه‌محور است. داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی و پیمایش میدانی (شامل ۳۸۴ پرسش‌نامه که بر اساس ۶ مؤلفه اصلی سرزندگی شهری طراحی شده) گردآوری و با استفاده از نرم‌افزار SPSS تحلیل شد. نتایج پژوهش نشان داد تفاوت معناداری در میزان سرزندگی بین مناطق چهارگانه شهر یاسوج وجود دارد. این تفاوت نه تنها در مجموع مولفه‌های سرزندگی، بلکه در هر یک از ابعاد آن نیز مشهود است. این تفاوت‌ها از ساختار کالبدی شهر و تمرکز خدمات در منطقه مرکزی نشأت می‌گیرد و از منظر اجتماعی نیز با توزیع نابرابر جمعیت، تنوع عملکردی و فرصت‌های مشارکت شهری تقویت می‌شود. به‌طوری‌که منطقه ۲ شهر یاسوج به دلیل برخورداری از مزایای مکانی و کارکردی، دارای بیش‌ترین میزان سرزندگی است. این منطقه با ویژگی‌هایی چون تنوع کاربری‌ها، مراکز خدماتی و تفریحی متمرکز، و دسترسی‌های مطلوب، بستری غنی برای تعاملات اجتماعی و حضور پرشور شهروندان فراهم آورده است. در مقابل، مناطق پیرامونی، به‌ویژه منطقه ۴، با چالش‌های اساسی در زمینه سرزندگی مواجه هستند. این وضعیت ناشی از عواملی چون کمبود امکانات، ضعف زیرساخت‌ها و طراحی فضاهای عمومی، و عدم تنوع کافی در کاربری‌های شهری است که منجر به کاهش پویایی و حضور شهروندان در این مناطق شده است. به‌طور کلی، یافته‌های این پژوهش بر ضرورت بازنگری در سیاست‌های فضایی و توزیع متوازن منابع در برنامه‌های آینده شهر یاسوج تأکید دارد تا بتوان کیفیت سرزندگی را در همه مناطق شهر به سطح مطلوبی رساند.

کلیدواژه‌ها

سرزندگی شهری

تنوع عملکردی

فضاهای عمومی

مناطق شهری

مناطق چهارگانه یاسوج

موضوعات

• برنامه ریزی شهری

---

عنوان مقاله English

An analysis of urban vitality in public spaces (case study: the four regions of Yasouj city)

نویسندگان English

Zahra Abdolahi ¹

Zarir salehpour servak ²

Fatemeh Habibi ³

Ali Hosseini ⁴

ali saberi ⁵

¹ Master of Urban Planning, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Tehran University of Arts, Tehran, Iran.

² Assistant Professor, Department of Architecture and Civil Engineering, Faculty of Engineering and Technology, Yasuj Azad University, Yasuj, Iran

³ Master of Science in Geography and Urban Planning, Department of Human Geography and Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran.

⁴ Associate Professor, Department of Human Geography and Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran.

⁵ Ph.D student of Spatial planning, Department of Human Geography and Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran.

چکیده English

Urban vitality is a crucial element in the quality of life of citizens and the dynamism of urban spaces throughout different times of day and night. In this context, the present study aims to assess and compare the state of urban vitality across the four districts of Yasuj City based on specific examined components. This research is applied in nature and relies on a questionnaire-based method, evaluating urban vitality. Data were collected through documentary studies and a field survey, which included 384 questionnaires designed based on six main components of urban vitality. The data were then analyzed using SPSS and PLS software. The findings reveal significant differences in the level of urban vitality among these districts. These differences are evident not only in the overall vitality index but also across each of its dimensions. They primarily stem from the city’s physical structure and the concentration of services in the central district, and are further reinforced by unequal population distribution, functional diversity, and varying levels of opportunities for civic participation. District 2 demonstrates the highest vitality due to its spatial and functional advantages, including diverse land uses, concentrated service and recreational centers, and favorable accessibility- factors that foster vibrant social interaction and active citizen presence. In contrast, peripheral areas, especially District 4, face major challenges regarding vitality, largely due to a lack of amenities, weak infrastructure, poorly designed public spaces, and insufficient land use diversity. Overall, the study highlights the need to reconsider spatial policies and ensure a balanced distribution of resources in future urban planning efforts in Yasuj, to enhance the level of vitality across all districts of the city.

کلیدواژه‌ها English

Urban vitality

Functional diversity

public spaces

urban regions

four regions of Yasouj