نقش تراکم ساختمانی (گونه مسکن) در زیست‏ پذیری محلات شهری؛ شهرک اکباتان تهران (بافت پرتراکم) و شهرک دهکده فردیس (بافت کم‌تراکم)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 2- دانشجوی دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 عضو هیات علمی گروه شهرسازی دانشگاه گیلان

3 کارشناسی ارشد برنامه ‏ریزی منطقه ‏ای، گروه برنامه‏ ریزی و طراحی شهری و منطقه‏ ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی،

چکیده
زیست‌پذیری یکی از شاخص‌های کلیدی ارزیابی کیفیت محیط شهری و تحت‌تأثیر ویژگی‌های کالبدی، اجتماعی و خدماتی است. شهرک اکباتان (الگوی بلندمرتبه‌سازی) و شهرک دهکده فردیس (الگوی ویلایی) دو نمونه بارز از بافت‌های مسکونی متفاوت هستند که مطالعه تطبیقی آن‌ها می‌تواند ابعاد تازه‌ای از ارتباط میان تراکم و زیست‌پذیری را روشن سازد. هدف این پژوهش مقایسه سطح زیست‌پذیری در دو گونه متفاوت مسکن، شناسایی مؤلفه‌های مؤثر بر رضایت‌مندی ساکنان، و تحلیل نقش تراکم در شکل‌گیری تجربه زیست‌پذیری است. پژوهش با رویکرد کیفی و بهره‌گیری از مصاحبه نیمه‌ساخت‌یافته انجام شد. نمونه‌گیری به روش هدفمند از ساکنان با سابقه سکونت طولانی‌تر و تحلیل داده‌ها از روش تحلیل محتوا با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA انجام شد. یافته‌ها نشان داد در شهرک اکباتان، علی‌رغم تراکم بالای ساختمانی و جمعیتی، دسترسی به خدمات، حمل‌ونقل عمومی، و امنیت موجب افزایش سطح رضایت ساکنان به‌ویژه گروه‌های جوان‌تر شده است. در شهرک فردیس، آرامش، امنیت، و وجود فضاهای سبز مهم‌ترین عوامل زیست‌پذیری برای ساکنان بوده و رضایت بیشتری برای گروه‌های سنی بالاتر فراهم کرده است. تفاوت در سطح مشارکت اجتماعی نیز مشاهده شد؛ مشارکت در شهرک اکباتان بسیار اندک و در شهرک دهکده نسبی و محدود بود. پژوهش نشان داد زیست‌پذیری تنها به تراکم وابسته نیست، بلکه ترکیبی از عوامل کالبدی، خدماتی و اجتماعی آن را شکل می‌دهند. در تراکم بالا، دسترسی به خدمات و حمل‌ونقل نقش کلیدی دارد، در حالی‌که در تراکم پایین، آرامش، امنیت و حس تعلق اهمیت بیشتری دارد. نتایج بیانگر ضرورت اتخاذ سیاست‌های متفاوت در برنامه‌ریزی شهری برای گروه‌های سنی و الگوهای سکونتی گوناگون است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The role of building density (housing type) in urban neighborhoods livability; Ekbatan town of Tehran (high density) and Fardis village town (low density)

نویسندگان English

salime ebadi ghajari 1
Mehrnaz Molavi 2
Mazaher Molaei 3
1 Phd Candidate, Department of Urban Planning, University of Guilan, Rasht, Iran
2 Department off Urban Planning, Faculty member
3 Master of Regional Planning, Department of Urban and Regional Planning and Design, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده English

Introduction: Livability, as one of the key indicators in assessing urban environmental quality, is influenced by physical, social, and service-related characteristics. Ekbatan Town (high-rise model) and Fardis Village Town (villa-style model) are two prominent examples of distinct residential patterns in Iran. A comparative study of these two can shed new light on the relationship between density and livability.

Methodology: This research aims to investigate and compare livability levels in two distinct urban housing typologies, identify factors influencing residents' satisfaction, and analyze the role of density in shaping the livability experience. The study adopts a qualitative approach, utilizing semi-structured interviews. Sampling was conducted purposively, selecting long-term residents, and data analysis was conducted using content analysis method with MAXQDA software.

Findings: Findings revealed that in Ekbatan Town, despite high building and population density, access to services, public transportation, and security contributed to higher satisfaction levels, particularly among younger residents. In contrast, in Fardis Town, tranquility, safety, and extensive green spaces were the most significant livability factors, providing greater satisfaction for older age groups. Differences in social participation were also observed, with minimal participation in Ekbatan and relatively limited engagement in Fardis.

Results: The study demonstrated livability is not solely dependent on density, but is shaped by a combination of physical, service-related, and social factors. In high-density areas, access to services and transportation plays a key role, whereas in low-density areas, tranquility, safety, and sense of belonging become more significant. Findings highlight the need for differentiated urban planning policies tailored to various age groups and housing typologies.

کلیدواژه‌ها English

Livability
building density
housing type
Ekbatan town
Dehkedeh town
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 25 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 04 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 28 دی 1404