ظرفیت سنجی بافت تاریخی در شکل‌گیری تاب‌آوری اجتماعی در برابر بحران‌ها (مورد مطالعه: راسته کوچه تبریز)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

یعقوب حقی ¹

داریوش جهانی ²

اسمعیل دلیر ³

فاطمه تیلگوی بگه جان ⁴

¹ دانشجوی دکتری برنامه ریزی شهری دانشگاه تهران

² استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه پیام نور

³ جغرافیا، پیام نور، تهران، ایران

⁴ دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه تبریز

10.22067/jgusd.2026.96028.1558

چکیده

بهره‌گیری از ظرفیت‌های اجتماعی و مشارکت اقشار ساکن در بافت‌های تاریخی می‌تواند به عنوان تکیه‌گاهی اجتماعی در مدیریت بحران‌ها عمل کرده و با کاهش آسیب‌پذیری، موجب ارتقا و تقویت تاب‌آوری اجتماعی گردد. بر همین اساس، هدف پژوهش حاضر تحلیل ظرفیت‌های اجتماعی بافت تاریخی محله راسته کوچه شهر تبریز در افزایش تاب‌آوری اجتماعی در برابر بحران‌ها است. این پژوهش از نوع کمی بوده و داده‌های آن با استفاده از نرم‌افزار SPSS و روش تحلیل مسیر، به منظور بررسی تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم بر تاب‌آوری اجتماعی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که متغیر ظرفیت مشارکت‌پذیری با مقدار t=4.98 بیشترین نقش را در افزایش تاب‌آوری اجتماعی ایفا می‌کند. همچنین، نتایج حاکی از آن است که اعتماد متقابل میان ساکنان، حس تعلق به مکان و تعاملات همسایگی فعال به صورت غیرمستقیم بر ارتقای تاب‌آوری اجتماعی تأثیرگذارند. در این میان، وجود شبکه‌های محلی و نهادهای اجتماعی سنتی نقش میانجی مؤثری در انتقال سرمایه اجتماعی و تقویت همبستگی اجتماعی در زمان بحران دارند. نتایج این مطالعه بر اهمیت سرمایه اجتماعی، به ویژه اعتماد و همکاری فعال شهروندان در فرآیند برنامه‌ریزی و مدیریت بحران تأکید دارد و پیشنهاد می‌کند از ظرفیت‌های موجود در محلات تاریخی برای ارتقای هدفمند تاب‌آوری اجتماعی بهره‌برداری شود.. و داده‌های آن با استفاده از نرم‌افزار SPSS و روش تحلیل مسیر، به منظور بررسی تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم بر تاب‌آوری اجتماعی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که متغیر ظرفیت مشارکت‌پذیری با مقدار t=4.98 بیشترین نقش را در افزایش تاب‌آوری اجتماعی ایفا می‌کند. همچنین، نتایج حاکی از آن است که اعتماد متقابل میان ساکنان، حس تعلق به مکان و تعاملات همسایگی فعال به صورت غیرمستقیم بر ارتقای تاب‌آوری اجتماعی تأثیرگذارند. در این میان، وجود شبکه‌های محلی و نهادهای اجتماعی سنتی نقش میانجی مؤثری در انتقال سرمایه اجتماعی و تقویت همبستگی اجتماعی در زمان بحران دارند

کلیدواژه‌ها

مدیریت بحران

ظرفیت‌سنجی، تاب آوری اجتماعی، بافت تاریخی، شهر تبریز

موضوعات

• برنامه ریزی شهری

---

عنوان مقاله English

Capacitance measurementof Historical Urban Fabric in Shaping Social Resilience to Crises (Case Study: Rasht-e-Kucheh Neighborhood, Tabriz)

نویسندگان English

yaghob haghi ¹

daryoosh jahan ²

esmail dalir ³

fateme tilkoy ⁴

¹ urban planning

² Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, Payam Noor University

³ Member of Payame Noor University. Tehran

⁴ tabiriz

چکیده English

Utilizing the social capacities and participatory potential of residents living within historical urban fabrics can serve as a social anchor in crisis management, reducing vulnerability and thereby enhancing and strengthening social resilience. Accordingly, the present study aims to analyze the social capacities of the historical fabric of the Rasht-e-Kucheh neighborhood in Tabriz in promoting social resilience against crises. This research is quantitative in nature, and the collected data were analyzed using SPSS software and the path analysis method to examine both the direct and indirect effects on social resilience. The findings reveal that the variable of participatory capacity plays the most significant role in enhancing social resilience, with a t-value of 4.98. Furthermore, the results indicate that mutual trust among residents, sense of place attachment, and active neighborhood interactions indirectly contribute to strengthening social resilience. In addition, local networks and traditional social institutions act as effective mediators in transmitting social capital and fostering social cohesion during crises. Overall, the study emphasizes the crucial role of social capital, particularly trust and active citizen cooperation, in crisis planThe findings reveal that the variable of participatory capacity plays the most significant role in enhancing social resilience, with a t-value of 4.98. Furthermore, the results indicate that mutual trust among residents, sense of place attachment, and active neighborhood interactions indirectly contribute to strengthening social resilience. In addition, local networks and traditional social institutions act as effective mediators in transmitting social capital and fostering social cohesion during crises. Overall, the study emphasizes the crucial role of social capital, particularly trust and active citizen cooperation, in crisis plan

کلیدواژه‌ها English

Crisis Management

Capacitance measurement, Social Resilience

Historic Urban Fabric

Tabriz City